Boeren binnen Breda

DE boeren en HET boeren

Presentatie: dhr. Jac. A.M. Snijders
Datum: woensdag 8 november 2017
Tijd: 19.30 - 22.00 uur
Locatie: Grand Café De Koffiemolen, Pels Rijckenpark 1, Breda

In het verslag van de toestand der gemeente Breda over 1851 staat vermeld dat er op dat moment 104 hoveniers met hun gezinnen in de stad wonen. Hoveniers zijn mensen die een hof bewerken. Tegenwoordig noemen we zulke mensen: tuinders. Maar in de 19e eeuw werd met 'hovenier' een boer bedoeld. Immers, de hoveniers van toen hadden allen ook koeien, varkens en een paard. Zij teelden behalve groenten ook landbouwgewassen als rogge, haver en boekweit. En zij hadden, weliswaar buiten de stad, ook weiland.

De gemeente Breda was in 1851 niet groter dan de stadswallen en het gebied daar binnen. boschstraat107+tekstDat gebied liep van het kasteel in het noorden tot aan het huidige Van Coothplein in het zuiden. En van de Korte Boschstraat in het oosten tot aan de tegenwoordige Schorsmolenstraat in het westen. Daarbinnen moeten dus 104 boerderijen hebben gelegen, bijna alle in gangen en zijstraatjes van de 'einden'. Dat zijn de Boschstraat, de Ginnekenstraat en de Haagdijk. Op een bevolking van 13600, met een beroepsbevolking van 5700, moeten zoveel boeren met hun (vaak grote) gezinnen toch een redelijke economische factor zijn geweest in de stad.

Stadsboeren
Desondanks is er bijna niets over hen bekend. 2003 was het jaar van de boerderij. Maar het overgrote deel van de belangstelling richtte zich op de enkele gebouwen in de stad, die nog als boerderij herkenbaar waren. Er was blijkbaar geen belangstelling voor de bewoners van die boerderijen, en voor de manier waarop zij boerden binnen de dichte bebouwing van de binnenstad. Als boerenzoon, én kleinzoon van zo'n stadsboer, was dat voor Jac. Snijders aanleiding om dan maar zelf op onderzoek uit te gaan. Hij bestudeerde het boeren in de 19e eeuw van de bewoners van het huidige adres Pasbaan 15. Dat waren zijn eigen voorvader Pieter Snijders vanaf 1802, en drie generaties Schoenmakers vanaf 1844. Zijn onderzoek leidde in 2004 tot een publicatie in het tijdschrift Engelbrecht van Nassau en sindsdien verzamelt hij alle informatie over Bredase stadsboeren.

Waar in Breda?
Wederom zal Jac. Snijders verhalen over de geschiedenis van de boeren Snijders en Schoenmakers. Deze keer vormen zij de inleiding op wat hij inmiddels aan kennis verzameld heeft over veel andere Bredase boerenfamilies. Wie waren het, en waar in de stad hadden zij hun boerderij? Hadden zij een stadshof bij hun boerderij of waren zij geheel afhankelijk van hun akkers en weilanden buiten de stad? Hoe verwierven zij een inkomen voor zich en hun gezinnen? Welke gereedschappen gebruikten zij daar voor? Ook deze onderwerpen worden aan de hand van afbeeldingen besproken.