STRAFRECHTSPRAAK
IN EN ROND BREDA

Presentatie: Cees Kleij
Datum: woensdag 20 september 2017
Tijd: 19.30 - 22.00 uur
Locatie: Grand Café De Koffiemolen, Pels Rijckenpark 1, Breda

De tijd dat in de hal van het Bredase stadhuis, waar een vierschaar was ingericht, recht werd gesproken en op de Grote Markt vonnissen werden voltrokken, ligt ver achter ons. In 1893 werd het gerechtsgebouw aan de Kloosterlaan geopend. Dit bleek medio 20e eeuw te klein, waarna in 1968 gerechtsgebouw Sluissingel werd betrokken. Volgend jaar zal de nieuwe rechtbank aan de Belcrumweg worden geopend.

Diefstal, inbraak, landloperij, schrijven en leggen van brandbrieven, corruptie, moedwillige vernieling … maar ook stroperij, mishandeling, georganiseerde misdaad, moord en doodslag … het is van alle tijden. Vanaf 1252, toen Breda stadsrechten kreeg, kende Breda al een schepenbank: tot begin 18e eeuw vormden schout en schepenen niet alleen het administratief bestuur maar zij vormden tevens de rechtbank. De schepenbank legde bijna geen gevangenisstraffen op maar wel geldboetes, verbanning of lijfstraffen. De vierschaar was streng; tussen 1700 en 1800 werden op de Grote Markt in Breda 42 doodvonnissen voltrokken. Honderden mensen waren dan getuige van de gruwelijkheden wat diende als afschrikwekkend voorbeeld. Al deze strenge straffen bleken niet de gewenste uitwerking te hebben. De maatschappij vroeg om een humaner rechtspraak door deskundigen.

In de Franse tijd golden hier ook de Franse wetten;gevangenis daarom werd in 1811 de rechtspraak door schout en schepenen afgeschaft en opgedragen aan een daartoe bevoegde arrondissementsrechtbank. Nadat de Fransen medio 1812 vertrokken waren, besloot Willem van Oranje deze Franse wetgeving grotendeels voort te zetten. De straffen werden na 1813 milder; de lijfstraffen werden geleidelijk afgeschaft. Waar het gaat om rechtspraak, meer speciaal het strafrecht, speelde Breda toen en nu een bijzondere rol. De presentatie geeft een overzicht hoe en waar in Breda recht werd gesproken en vonnissen werden voltrokken.

Het eerste deel van de lezing betreft de criminaliteit vanaf de middeleeuwen en de executie van straffen tot 1813. Na de pauze ligt de nadruk op de huidige strafrechtspraak, de organisatie van justitie en de huisvesting in Breda. De stad kende vanaf ca. 1350 een gevangentoren op de hoek Molenstraat/Oude Vest. De toren was een deel van de verdedigingswerken van Breda. In 1707 verscheen het rasp- of tuchthuis hoek Halstraat/Oude Vest. Dit werd opgevolgd door de bouw van koepelgevangenis De Boschpoort in 1884. Speciaal voor jongeren opende in 1906 tuchtschool Den Hey-Acker aan de Galderseweg.